Chuyên trang thông tin

Bệnh đường hô hấp ở trẻ

Cát cánh, cây hoa đẹp có công hiệu chữa ho ít người biết 

Ngày đăng: 18-11-2019 bởi

Rễ cát cánh là vị thuốc được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền để chữa ho, đau họng, suyễn, lao và nhiều bệnh viêm nhiễm.

Cát cánh – hoa đẹp, thuốc hay

Cát cánh có tên khoa học là Platycodon grandiforum, thuộc họ hoa chuông với màu tím biếc làm nao lòng người.

Theo sách Đông Dược học Thiết yếu của Viện nghiên cứu Trung y (do lương y Trần Văn Quảng dịch), Cát cánh là loại cây thảo sống lâu năm, thân cao 0,6-0,9m. Rễ củ màu vàng nhạt, lá gần như không có cuống. Phiến lá hình trứng, mép có răng cưa to. Hoa dài màu lục, hình chuông rộng, mép có 5 thùy, thường xuất hiện từ tháng 5 tới tháng 8. 

Bộ phận dùng làm thuốc là phần rễ củ, thường phơi hoặc sấy khô.

Rễ cát cánh khô hình gần như hình thoi, hơi cong, dài khoảng 6cm-19cm, đầu trên thô khoảng 12-22mm, bên ngoài có màu trắng hoặc vàng nhạt.

Tác dụng, công dụng của cát cánh

Theo Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia (trực thuộc Thư viện Y học Quốc gia Mỹ): Các chất chiết xuất và saponin nguyên chất từ rễ cát cánh có nhiều ích lợi cho sức khỏe. Chúng có tác dụng chống lại tế bào ung thư, bảo vệ thần kinh, chống virus và giảm cholesterol, chống viêm, tăng cường miễn dịch…

Tại một số nước châu Á, cát cánh được sử dụng làm thuốc thảo dược và làm thực phẩm. Tại Hàn Quốc, theo ước tính, rễ cát cánh làm nguyên liệu cho nhà máy thực phẩm lên tới 4.000 tấn, dùng để chế biến salad, súp lạnh, rau khô, rau trộn… Các nhà y học Hàn dùng rễ cát cánh trồng 4 năm để điều trị hen suyễn, viêm phế quản, lao phổi, tiểu đường và các bệnh viêm nhiễm. 

Trong cuốn “Cây thuốc và động vật làm thuốc” của nhóm các chuyên gia, Nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật, cũng viết: Cát cánh phân bố chủ yếu ở vùng ôn đới ấm Đông-Bắc Á, gồm Nga, Trung Quốc, Nhật Bản và Triều Tiên. Cây được trồng lâu đời ở Trung Quốc và được nhập vào Việt Nam khoảng 40 năm gần đây. Cát cánh ưa khí hậu ôn hòa, nhiều ánh sáng… Trên lâm sàng, chất saponin của cát cánh có tác dụng tiêu đờm rõ rệt. Khi uống saponin gây kích thích niêm mạc họng và dạ dày đưa đến phản ứng tăng tiết dịch ở đường hô hấp làm cho đờm loãng và dễ bị tống ra ngoài. Rễ cát cánh có tác dụng giảm đau, làm trấn tĩnh, hạ nhiệt, giảm ho và khử đờm, đồng thời nó có tác dụng làm giãn các mạch máu nhỏ, chống loét và chống viêm. 

Cát cánh được dùng trong Y học  Trung Quốc làm thuốc long đờm, chữa ho, một số bệnh về phổi và phế quản. Theo Chinese Hebra Medicine, cát cánh có tác dụng làm long đờm mạnh. Các nhà khoa học đã thử nghiệm lâm sàng trên chó và mèo, họ cho biết sau khi cho chó và mèo đã gây mê uống nước sắc cát cánh có thể thấy niêm mạc phế quản ở những động vật này tăng tiết tiết dịch rõ. Ở Nhật Bản, cát cánh dùng chữa đau họng, viêm phế quản, ho có đờm… Ở Ấn Độ, rễ cát cánh là vị thuốc quan trọng dùng làm thuốc long đờm, thuốc bổ, chữa đầy bụng. 

Một số bài thuốc trừ đờm chữa ho từ cát cánh

Dưới đây là các bài thuốc được Biotrade – dự án phát triển dược liệu sạch do Liên Minh Châu Âu giới thiệu: 

Bài 1: cát cánh 8g, tỳ bà diệp (lá nhót tây) 12g, lá dâu 12g, cam thảo 4g. Sắc uống. Mỗi ngày uống 1 thang, uống liền 2 – 4 ngày. Chữa ho do nóng, đờm dính quánh.

Bài 2: cát cánh 8g, hạnh nhân 12g, tía tô 12g, bạc hà 4g. Sắc uống. Uống liền trong 2 – 4 ngày. Chữa ho do lạnh, đờm loãng.

Bài 3: cát cánh 6g, trần bì 6g, bán hạ chế 6g, mạch môn sao 6g, ngưu tất 6g, ngũ vị tử 6g, tiền hồ 6g, ma hoàng 6g. Sắc uống. Chữa ho suyễn nhiều đờm

Bài 4: Thang cát cánh: cát cánh 8g, cam thảo 4g. Sắc uống hoặc tán thành bột uống. Chữa họng sưng đau. Ở liều cao hơn gấp 3 – 5 lần dùng chữa phế ung (áp-xe phổi).

Bài 5: cát cánh 8g, kim ngân hoa 12g, liên kiều 12g, cam thảo sống 4g. Sắc uống. Chữa viêm amidan.

Vùng cát cánh đạt tiêu chuẩn quốc tế tại Việt Nam

Là một thành phần được sử dụng trong một số sản phẩm trị ho, cảm, cát cánh được nhập về Việt Nam nhiều năm trước ở dạng rễ củ. 

Nam Dược là doanh nghiệp tiên phong trong việc xây dựng vùng trồng cát cánh tại Việt Nam để chủ động nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất sản phẩm trị ho, cảm cho trẻ em. Tiến sĩ Dược học Hoàng Minh Châu, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nam Dược cho biết: “Sản phẩm sử dụng cho trẻ em, nhất là trẻ sơ sinh, ngoài tính hiệu quả cần an toàn tuyệt đối. Để có được sản phẩm như vậy, chúng tôi quyết tâm đầu tư cho vùng trồng dược liệu sạch theo tiêu chuẩn cao nhất của thế giới là GACP-WHO (thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới)”.

Tuy nhiên, quá trình này không dễ dàng. Công ty Nam Dược bắt tay thực hiện dự án trồng cây cát cánh từ năm 2012. Suốt 3 năm trồng tại Nam Định rồi Phú Yên đều không thành công, cát cánh được đưa tới vùng cao Bắc Hà, Lào Cai với sự hỗ trợ, tư vấn của các chuyên gia đầu ngành về dược liệu ở Việt Nam, trong đó có PGS.TS Nguyễn Văn Tập. Ở vùng trồng nằm trong thung lũng giữa núi rừng mát mẻ, không khí trong lành, cát cánh sinh trưởng tốt, cho hàm lượng hoạt chất cao.

Năm 2015, vùng cát cánh ở Bắc Hà, Lào Cai của Ích Nhi được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn GACP-WHO, với sự hỗ trợ và giám sát kỹ thuật bởi BioTrade – Dự án phát triển dược liệu sạch do Liên minh châu Âu tài trợ. Tới tháng 9/2018, vùng trồng cát cánh chính thức được cấp chứng nhận vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP- WHO, cung cấp nguồn dược liệu chất lượng cho sản phẩm siro ho cho trẻ em.  

Không chỉ cung cấp 100% nguồn dược liệu sạch để làm nên sản phẩm Siro ho cảm Ích Nhi được Bộ Y tế chứng nhận an toàn cho trẻ sơ sinh, vùng cát cánh đạt tiêu chuẩn GACP-WHO còn góp phần tạo thu nhập ổn định, xóa đói, giảm nghèo cho người dân xã Lùng Phình, huyện Bắc Hà. 

Ông Bùi Quang Hưng, Phó Chủ tịch huyện Bắc Hà, Lào Cai cho biết, trước đây khu vực đang trồng cây cát cánh vốn chỉ trồng ngô, cấy lúa nhưng giá trị rất thấp (thu nhập dưới 10 triệu/ha). Sau 4 năm trồng dược liệu sạch, đời sống của người dân có sự thay đổi rõ rệt, hiệu quả kinh tế cao gấp 10 lần. 

 

Bài viết liên quan

Trải nghiệm khách hàng

LỜI KHUYÊN CHUYÊN GIA