Chuyên trang thông tin

Bệnh đường hô hấp ở trẻ

Nguy hại khôn lường khi lạm dụng kháng sinh ở trẻ mắc bệnh đường hô hấp trên

Ngày đăng: 11-04-2019 bởi

Thuốc kháng sinh ngày nay được sử dụng rộng rãi, nhiều cha mẹ khi thấy trẻ có triệu chứng sổ mũi, ho, sốt… đã nôn nóng cho dùng ngay thuốc để mau khỏi. Tuy nhiên, việc lạm dụng kháng sinh bừa bãi, không đúng bệnh sẽ gây ra hiện tượng kháng thuốc, cùng nhiều tác hại khôn lường. Vậy trường hợp nào trẻ được chỉ định dùng kháng sinh và khi có biểu hiện bệnh viêm đường hô hấp trên thì đâu là cách xử lý an toàn?

Người lớn đang lạm dụng kháng sinh cho trẻ

Tại Việt Nam, thực trạng lạm dụng thuốc kháng sinh đang ở mức đáng báo động, mà đối tượng chủ yếu lại là trẻ em. Thống kê của Bộ Y tế, 88% kháng sinh tại thành thị, 91% kháng sinh tại nông thôn được bán ra mà không có đơn thuốc.

Cũng theo khảo sát của Bộ Y tế về việc bán thuốc kháng sinh ở hiệu thuốc các vùng nông thôn và thành thị các tỉnh phía Bắc, nhận thức về thuốc kháng sinh của người bán thuốc và người dân còn thấp. Khoảng 87% thuốc được bán mà không có đơn của bác sĩ, trong đó 3 loại thuốc được bán nhiều nhất gồm: Ampicillin 29,1%; Caphalexin 12,2%; Azithromycin 7,3%.

thuockhangsinh

Việc dễ dàng mua, tự ý mua kháng sinh về sử dụng mà không qua thăm khám, hướng dẫn của các y, bác sĩ là chuyện thường gặp với những gia đình có con nhỏ. Nhiều mẹ khi thấy con có triệu chứng sổ mũi, sốt, húng hắng ho đã nóng vội cho sử dụng thuốc kháng sinh với mong muốn khỏi nhanh. Tuy nhiên, việc trẻ sử dụng kháng sinh không đúng bệnh, không đúng liều có thể để lại hậu quả nghiệm trọng.

Theo các chuyên gia y tế, kháng sinh chỉ sử dụng khi mắc các bệnh nhiễm khuẩn và được bán theo chỉ định của bác sĩ. Sử dụng kháng sinh bừa bãi dẫn đến nhiều hệ luỵ sau này: Do đã kháng thuốc, nên khi nhiễm khuẩn nặng hơn, sẽ khó tìm được loại kháng sinh có hiệu lực. Không những vậy, kháng kháng sinh còn là nguyên nhân làm xuất hiện loại vi khuẩn kháng thuốc mạnh cho cộng đồng.

Lạm dụng kháng sinh ở trẻ nguy hiểm như thế nào?

Thực tế, thuốc kháng sinh dễ dàng mua được ở hiệu thuốc mà không cần có đơn của bác sĩ. Bên cạnh đó, nhiều bậc phụ huynh có tâm lý lo ngại con bị ốm nặng hơn hay gặp biến chứng khi không can thiệp kịp thời và cho rằng phải dùng kháng sinh mới điều trị bệnh dứt điểm. Việc tự ý mua thuốc cho con em mình uống có thể dẫn đến kháng kháng sinh.

Kháng kháng sinh là khả năng của một vi khuẩn làm mất tác dụng của kháng sinh vốn có tác dụng tốt trên vi khuẩn đó. Hậu quả, các kháng sinh được sử dụng theo đúng phác đồ điều trị nhưng không hiệu quả, vi khuẩn gây bệnh vẫn tồn tại, phát triển mạnh hơn và có thể lây truyền sang người khác.

Theo Tổ chức Y tế thế giới, Việt Nam là một trong những nước có tỷ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới, thậm chí phải sử dụng kháng sinh đến thế hệ thứ 3, thế hệ thứ 4. Nguy cơ về kháng kháng sinh đang dần trở thành một trong những hiểm họa đặc biệt nghiêm trọng đối với sức khỏe trẻ nhỏ.

Trong chương trình Sống khỏe mỗi ngày phát sóng trên VTV2 ngày 7/4 với chủ đề “Cảnh báo tình trạng lạm dụng kháng sinh ở trẻ”, theo TS. BS Nguyễn Thị Anh Xuân – Nguyên Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Việt Nam – CuBa, hiện nay với sự lo lắng của các bà mẹ và dễ dàng mua kháng sinh ở hiệu thuốc dẫn đến tình trạng lạm dụng kháng sinh cực phổ biến. Nhiều bà mẹ đưa con đến khám kể vanh vách đã dùng thuốc gì, trong khi trẻ mắc bệnh lý do virus, cảm lạnh thông thường thì bác sĩ chỉ khuyên vệ sinh bàn tay sạch sẽ, rửa mũi bằng nước muối là ổn. Thậm chí, trẻ bị ho có đờm là phản xạ tốt cho cơ thể để giải phóng dịch viêm ở trong đường hô hấp trên ra ngoài, nên cũng chưa cần dùng thuốc ngay.

Với trẻ nhỏ, khi bị nhiễm bệnh, cơ thể miễn dịch chủ động bằng tiêm vắc-xin phòng bệnh và kháng thể của bé. Tuy nhiên, một số trường hợp nhiễm khuẩn thì cần có sự hỗ trợ của kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh. Còn bệnh do nhiễm virus thì tuyệt đối không dùng thuốc kháng sinh. Trong khi đó, các bệnh lý đường hô hấp trên ở trẻ em cũng như người lớn thì có đến 85% là do virus chứ không phải vi khuẩn.

TS.BS Nguyễn Thị Anh Xuân khuyến cáo, cha mẹ lạm dụng kháng sinh cho trẻ thì sẽ để lại hậu quả khôn lường. Có trường hợp trẻ bị sốt do virus mà uống đến 2-3 loại thuốc thay đổi bệnh không khỏi, bởi virus không đáp ứng kháng sinh. Nếu bé bị sốt do virus cúm thì 5-7 ngày sẽ hết; còn bị cảm lạnh, ho nhiều có thể kéo dài 1-2 tuần, trong các trường hợp này mà vô tình cho dùng kháng sinh sẽ dẫn đến nhờn thuốc. Lần sau khi mắc bệnh do nhiễm vi khuẩn mà cần dùng kháng sinh thì có thể kháng sinh đó không phát huy tác dụng.

Việc lạm dụng kháng sinh sẽ gây ra tác dụng phụ không mong muốn như hen, dị ứng cơ địa, tăng nguy cơ mắc bệnh tự miễn đường ruột, tổn thương gan, thận, nguy hiểm hơn là sốc phản vệ, suy giảm miễn dịch và kháng kháng sinh. Bên cạnh đó, khi cơ thể bị bệnh lại phải tiếp nhận những loại kháng sinh không cần thiết sẽ gây ra tình trạng mệt mỏi, vô tình tiêu diệt những vi khuẩn có lợi, dẫn đến cơ thể yếu đi, sức khỏe giảm sút.

trebiho

Xử lý khi trẻ bị viêm đường hô hấp trên không cần kháng sinh

Với trẻ em dưới 5 tuổi rất dễ mắc các bệnh liên quan đến đường hô hấp, đặc biệt nhiễm khuẩn hô hấp thì có đến 80% do virus, chỉ có 2% do vi khuẩn. Song, phần lớn bệnh đều tự khỏi sau 5-6 ngày. Do đó, cha mẹ sẽ phải cân nhắc các triệu chứng để trị bệnh có nên dùng kháng sinh cho con hay không? Bởi thuốc kháng sinh sẽ có tác dụng rất tốt đối với một số loại bệnh đặc thù. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng được chỉ định dùng thuốc, bên cạnh đó còn có rất nhiều cách khác giúp giảm nhẹ tình trạng bệnh.

BS Nguyễn Thị Anh Xuân cũng cung cấp thêm nhiều thông tin hữu ích để chăm sóc trẻ bị bệnh viêm đường hô hấp trên đúng cách. Theo bác sĩ, nếu trẻ bị cảm lạnh thông thường, với các triệu chứng hắt hơi, sổ mũi, ho, sốt thì biện pháp điều trị tốt nhất là: Giữ ấm cơ thể, vệ sinh tai – mũi – họng hàng ngày; vệ sinh bàn tay; uống đủ nước; duy trì chế độ dinh dưỡng, đặc biệt cần bổ sung các loại vitamin, trái cây tươi, nước hoa quả để tăng cường hệ miễn dịch. Khi theo dõi trẻ có các dấu hiệu nặng như ho, sốt đột ngột, bỏ ăn, nôn, co giật, thở nhanh thì cần đưa đến ngay cơ sở y tế.

Các triệu chứng cảm cúm cũng không phải do virus gây ra, mà chính là phản ứng đáp ứng miễn dịch của cơ thể với virus tại tế bào niêm mạc hô hấp. Vì vậy, trẻ có dấu hiệu sốt, ho, chảy nước mũi đều là phản xạ để tự bảo vệ cơ thể. Hành động hắt hơi của trẻ để tống bớt virus nằm trong dịch viêm ở mũi ra ngoài. Ho, sốt cũng là phản ứng chứng tỏ bé có hệ miễn dịch tốt, chống lại vi khuẩn mà không phải can thiệp kháng sinh.

Vì vậy, cha mẹ không nên quá sốt ruột, cần bình tĩnh xử lý vì lúc đó cơ thể bé đang tự chống trọi với bệnh. Khi bé chảy mũi nhiều thì chỉ cần làm ấm nước muối biển rồi rửa mũi đúng cách. Còn bị ho có đờm gây khó chịu, không ngủ được, quấy khóc cả đêm, cho dùng ngay siro ho để làm dịu cổ họng. Trong trường hợp bé bị sốt khoảng 37 độ nên cho mặc thoáng, dùng khăn nhúng nước ấm lau người thì cơ thể sẽ tự hạ nhiệt.

Thấy trẻ có các biểu hiện như hắt hơi, sổ mũi, ho, sốt mà không có dấu hiệu nhiễm khuẩn, cha mẹ tuyệt đối không nên cho dùng các loại thuốc kháng sinh. Thay vào đó, nhiều gia đình có người có xu hướng trị bệnh cho con theo đông hay tự chế biến thành bài thuốc dân gian mà cha ông ta đã lưu truyền bao đời, ví dụ như ngâm Mật ong với Quất cho bé uống để làm dịu họng. Song, các mẹ lưu ý, nếu lựa chọn sai vị thuốc, dược liệu “bẩn” sẽ không phát huy tác dụng, chỉ sử dụng những nguyên liệu, thảo dược có nguồn gốc rõ ràng, đúng công thức, đảm bảo vệ sinh.

hungchanh

Trong chương trình, TS.BS Nguyễn Thị Anh Xuân cũng đánh giá cao việc sử dụng các bài thuốc dân gian, siro ho để điều trị bệnh viêm đường hô hấp trên ở trẻ. Bởi việc sử dụng các bài thuốc dân gian sẽ hạn chế được tác dụng phụ do kháng sinh gây ra. Theo y học cổ truyền, có rất nhiều bài thuốc dân gian từ Húng chanh hấp đường phèn, Quất hấp cách thủy với Gừng, Quất (Tắc) ngâm Mật ong… đứng đầu bảng trị các bệnh về hô hấp. Trong đó, Quất chứa pectin, vitamin C, đường, acid hữu cơ, vị chua, hơi ngọt, mùi thơm, có tác dụng giảm ho; Mật ong cũng là lựa chọn tốt cho trẻ để giảm các triệu chứng ho về đêm, khó ngủ do nhiễm trùng đường hô hấp trên; Húng chanh là thảo dược có vị the cay, lợi phế, trừ đờm, giải cảm rất tốt.

Khi lựa chọn những nguyên liệu là dược liệu kể trên để tự chế biến theo bài thuốc dân gian, cha mẹ nên lựa chọn nguồn dược liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO (Thực hành trồng trọt và thu hái Dược liệu sạch theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới) hoặc những thành phẩm Siro ho cảm thảo dược trên thị trường cũng cần đảm bảo tiêu chuẩn như vậy. Bởi nếu đạt được tiêu chuẩn này, chất lượng sản phẩm sẽ được kiểm soát ngay từ nguồn nguyên liệu đầu vào, từ khâu trồng trọt, chăm sóc, thu hái tới khâu bảo quản và sơ chế với tiêu chuẩn 3 không:

– Không chứa các tác nhân gây bệnh như chất độc sinh học (vi khuẩn, nấm, virus, ký sinh trùng).

– Không dư lượng thuốc trừ sâu và hóa chất bảo vệ thực vật

– Không chứa chất bảo quản, nấm mốc

Tuy nhiên, việc tự chế biến bài thuốc dân gian tại nhà có thể không mang lại hiệu quả trị bệnh cho con như mong muốn bởi có thể cha mẹ thực hiện chưa đúng phương pháp hoặc yêu cầu kỹ thuật: Ví dụ như thời gian hấp cách thuỷ bao nhiêu là đủ, hấp ở nhiệt độ bao nhiêu để tinh dầu không bay hơi mất, dược chất không bị phân huỷ, hay kết hợp bao nhiêu gam Quất, Mật Ong, Húng Chanh,… trong bài thuốc mới là đủ. Chính vì vậy, sự lựa chọn sản phẩm Siro ho cảm thảo dược sẵn có, với công thức, quy trình bào chế được nghiên cứu bởi Dược sỹ, nhà chuyên môn và sản xuất trên dây chuyền đạt tiêu chuẩn “Thực hành sản xuất thuốc tốt của Tổ chức Y tế Thế Giới” (GMP-WHO) sẽ là một gợi ý để cha mẹ trở thành “chuyên gia” thông thái khi chăm sóc sức khoẻ cho con, để con chóng khoẻ, nhanh chóng đẩy lui bệnh một cách an toàn.

DS Minh Hằng

Nguy hại khôn lường khi lạm dụng kháng sinh ở trẻ mắc bệnh đường hô hấp trên
Rate this post

Bài viết liên quan

Trải nghiệm khách hàng

LỜI KHUYÊN CHUYÊN GIA